MAMÍFEROS NO VAL MEDIO DO TEA

Nesta entrada de fauna, queremos facer un pequeno inventario dos mamíferos, tanto grandes como menores, que temos visto ou cando menos, existen datos de súa presenza nos últimos anos.

A área xeográfica sobre a que recollemos os datos, ben sendo o concello de Ponteareas, dende a ribeira do Tea, ate as serras que rodean o seu val, a do Galleiro e Montes da Picaraña. Tratase dunha zona peri-urbán satélite da cidade de Vigo, moi poboada maiormente por aldeas grandes dispersas polo val e muita infraestrutura viaria, nestes espazos urbáns e rurais tamén son abundantes as veigas e terreos de cultivo, a maioría en estado de abandono. O mesmo tempo existe un sotobosque de ribeira bastante ben conservado no Tea e seus afluentes menores. Nas zonas altas dos outeiros, chas elevados e as serras, dominan as repoboacións forestais, maioritariamente de eucalipto e piñeiro.

Nos últimos anos esta zona en concreto, sufriu o igual que a maioría da terra galaica, un forte incremento de destrución e contaminación, repoboacións forestais e humanización dos espazos naturais, incluído o propio río Tea, o cal esta protexido pola Rede Natura 2000. Mesmo así, sorprendentemente, parte da fauna resiste e se vai adaptando a un cambio forzado. Todas as fotos son da zona que describimos anteriormente.

Cabalo de monte galego (Equus caballus) Tamén chamado cabalo de “pura raza galega”, cabalo de pequeno tamaño e grande resistenza física, seos cores soen ir de castaño a negro, como nativo esta totalmente adaptado a nosa terra e súa xeografía accidentada. Na Serra do Galleiro seguen existindo varias manadas desta equino, os cales teñen dono. Tamén actualmente na serra, existe a existenza de cachenas, pero a difenza do cabalo monte, non son orixinarias do lugar.

Coello de Monte (Oryctolagus cuniculus) Orixinado da Península Ibérica, cada vez máis difícil velos en estado salvaxe, tamén é afectado por epidemias que reducen gravemente súas poboacións. Soen habitar nesta zona tanto en lugares rurais como boscosos e montañosos.

Corzo ou cabra (Capreolus capreolus) É o cérvido destas terras, moi discreto pero soe deixarse ver polas noitiñas ou mañás temperáns. Nos últimos anos por mor da humanización da ribeira do Tea, deixouse case de ver polo sotobosque de ribeira, pero inda abunda nas zonas de outeiro e montes máis altos. Totalmente herbívoros, e común velos en parellas ou as veces tamén solitarios, tamén en ocasións se poden ver coas crías.

 Denociña ou Donicela (Mustela nivales) Un dos depredares máis abundantes e pequenos da terra galega, inda que súa poboación semella abundante, é moi discreta a hora de verse. Pode verse nas zonas agrícolas. 

Esquío (Sciurus vulgaris) Era máis doado velos fai décadas atrás saltar polas arbores, fai anos practicamente desaparecera da zona, pero nos últimos anos semella que súa poboación cando menos aumentou un pouco. Gusta das zonas de piñeiro, para saber se unha piña a comeu un rato ou un esquío, dicir que o primeiro a come enteira deixando só o pau base do medio, mentres que o esquío, como o colle coas mans, deixa os vértices enteiros. Grazas a isto, sabemos que inda temos esquíos nesta zona.

Lontra (Lutra lutra) O máis emblemático mamífero do Tea, tras o declive da poboación dos aguaneiróns (rato de río). Por épocas pode verse con facilidade no río, como nos meses de setembro e outubro. Realmente é unha pequena mostra da calidade das augas, por iso e máis doada de ver de Ponteareas río arriba. Ultimamente ate foi vítima de atropelos, de seguro por subir por regatos secundarios, vendo as zonas accidentadas.

Morcego (Corynorhinus townsendii) Único mamífero voador da zona, inda que súa poboación foi maior, inda se pode ver con facilidade nas noites, sobre todo nas zonas rurais.

Ourizo Cacheiro (Erinaceus europaeus) Abondoso por norma xeral, moi común velo nas hortas. Seu peor a día de hoxe son as estradas, pois tamén é moi común velos atropelados. 

Porco Bravo ou xabaril (Sus scrofa) A día de hoxe abondoso, duro, corredor e come practicamente de todo. Ultimamente e máis doado velos pola noite, pero tamén se pode ver polo día, pero normalmente tirando máis o mecer ou tardiña. Súa presenza esta practicamente en todos os hábitats.

Raposa (Vulpes vulpes) A día de hoxe abondoso, un dos emblemas de nosas fragas, nocturno, fino e áxil, é un gran predador. Moi sociable e se achega con facilidade as zonas de casas, tamén se pode ver polo día. Atopase en todo tipo de hábitats.

Rato de Campo (Apodemus sylvaticus) Moi abundante en todos os terreos, ten un grande potencial reprodutor, o cal e contrarrestado pola grande cantidade de depredadores que ten.

Teixugo ou Porco Teixo (Meles meles) De aparenza tirando a pequena pero forte, nocturno e rutinario. O máis claro de súa notable presenza son seus buratos e tobeiras cavados, sobre todo en zonas de carballeira. E doado preto das casas do rural, seu crecemento nos últimos anos fai que sexa tamén vítima de atropelos nas estradas, como mostramos na foto. Como curiosidade tamén gusta de cavar en zonas arqueolóxicas, unha mostra nos propios castros do Tea.

Toupa ou Toupeira (Talpa occidentalis) Moi común, pódese ver en todos os hábitats, pero moi abondosa nos prados, veigas e hortas. Seus túneles soen ser longos e abondosos, é como unha pequena escavadora grazas as súas mans, é practicamente cega.   

Tourón ou furón (Mustela putorius) Antigamente máis común e abondoso, cazábase por súa pel, a día de hoxe moi escaso. É un depredador que soe roldar as ribeiras dos ríos, invadindo as tobeiras doutros animais.

Xineta ou xeneta (genetta genetta) Fermosa, nocturna e voraz depredador, nocturna e moi áxil, pode trepar arbores. Chegou a ser escasa, inda que parece que se recupera, na zona media do Tea inda é discreta, pero esta presente. Din que foi introducida na Iberia ou polos fenicios ou os musulmáns.  

Neste momentos nos faltan datos para dar evidencia da presencia doutros mamíferos que antes si había, os cales si sabemos de súa presenza noutras zonas do Tea ou bisbarras como a Paradanta. Podemos nomear así a lebre, gato do monte, aguaneirón ou o mesmo lobo, do cal non temos notizas de seu paso dende fai unha década, pero mostramos este vídeo. Tampouco sabemos a ciencia certa, da presencia neste momento de visón americano. 

COLABORA

A lenda dun guerreiro, Hermegario o Suevo

Corría o anos 401, cando no centro da Europa un moi xoven guerreiro de só dezasete anos, concedíaselle o privilexio de levar sempre cinto e espada ala onde fose, un privilexio que non todos os guerreiros de seu pobo podían contar, e menos tan novos.

Era tal súa fereza na luita e valentía, que pronto comezou a acompañar o príncipe Hermerico ala onde fose, forxando así unha grande amizade entre eles. Dicían que era o primeiro en entrar na luita e o último en abandonala, e que unha das súas claves de súa destreza coa espada e escudo, é que era zurdo. Seu nome ate era similar o do seu señor, Hermegario.

Cando Hermerico subiu o trono dos Suevos, pasou a ser seus ollos na luita e fiel home de confianza, e certo que non eran tempos doados na ribeira norte do río Rin, pois o pobo estepario dos Hunos, apertaban e sembraban o pánico con só nomealos. Ata había quen dicía que non eran homes, que eran medio home e cabalo, vidos de outro mundo.

Por esa causa, Hermerico, xunto co rei Gunderico dos Vandalos e Atax dos Alanos, decidiron cruzar o río Rin conxelado, e así entrar sen permiso nas terras do Imperio Romano. Tras pasar a fronteira, o pobo federado dos Francos intentaron frealos, pero despois de luitas conseguiron rexeitalos. Logo tamén nesta fuxida quixeron cruzar en barco as que semellaban as terras máis seguras, a Illa de Britania, pero apareceu un exercito romano o cal tamén rexeitaron pero fíxolles imposible zarpar, polo que tiveron que internarse nas Galias rumbo o sur, o descoñecido, na procura de futuro. En todas esas luitas, se un guerreiro resaltou por parte dos suevos, ese foi Hermegario.

Así o destino os trouxo as afastadas e antigas terras dos Galaicos, no fin do mundo, a Gallaeccia. Alí se asentaron, e pronto cambiaron as espadas por arados, e Hermerico, foi nomeado rei dos suevos na parte occidental da Gallaecia. Pero no oriente da mesma provincia romana, asentouse Gunterico e seus vándalos Asdingos, muito máis agresivos e activos, polo que non tardaron en chegar as hostilidades cos suevos. A situación foi tal, que vendo a ameaza dos vándalos e seu  poder, Hermerico tras pactar coas autoridades romanas, xuntou seu exercito e partiron dende Astúrica Augusta (Astorga) cara as terras de Gunderico, e o seu carón como sempre, Hermegario.

Cruzaron un porto de montaña para meterse nun profundo val, entre altas montañas, as cales chamaban os Montes dos Nerbasos, pobo que habitaba o lugar. Era o mencer do 5 outubro do ano 419, cando despois de montar campamento nese val, espertaron nun pesadelo, o exercito vándalo de Gunderico, máis numeroso que o suevo, como saído da nada, apareceu e os atacou brutalmente. Pouco puideron facer máis que atrincheirarse no seu propio campamento. Mesmo así, os guerreiros suevos souberon luitar con valentía, e os rexeitaron, pero quedaron presos no seu propio campamento. Gunterico, o cal sairalle todo ben, contaba cunha vitoria rápida, pero agora, pese ter os suevos e o propio Hermerico cercado, era incapaz de cruzar as liñas inimigas.

Pasaron días e escaramuzas, pero a situación non mudaba, entón foi o propio Gunterico, que na luita inda tiña honor, quen propuxo resolver a liorta da maneira antiga, unha luita entre os dous millores guerreiros de cada bando, que dous paladíns resolveran o problema. De seguro, sabía que tras os suevos virían outros enviados por Roma contra el, os Godos e propias tropas romanas que xa foran mobilizadas, era consciente que para o poder imperial el e os seus sobraban en Hispania, por iso intentara rematar cos suevos de forma rápida para non perder guerreiros. A parte tiña outra  baza para este trato, un temido guerreiro, seu propio sobriño, Gelimer.

Hermerico e os seus, atrincheirados, non tiñan muitas máis posibilidades que aceptar o reto. Pero quen se enfrontaría o temido Gelimer? Era un guerreiro xoven, moi forte e alto, destro e cruel, parecía que nacera simplemente para luitar e matar. Primeiro ofreceuse seu xoven e enerxético fillo, o príncipe Reckila, pero o viron demasiado arriscado pese que el quería luitar. Foi entón, cando nesa asemblea, levantouse o veterano máis coñecido, Hermegario. Respectados por todos, xa non era novo, as canas da súa cabelo e barba daban fe diso, tal vez xa nin era o que foi, pero quería servir o seu rei e amigo unha vez máis, o cal ante esas palabras, non puido dicir que non.

Na seguinte mañá suevos e vándalos xuntáronse, fixeron un circulo e comezaron a tocar nos escudos, parecían estar máis nunha festividade que nunha luita de inimigos. Hermario quedou un tempo só na súa tenda, tiña que saber cando usar súa experiencia e estratexia ante tan formidable guerreiro, pois sabia que era unha luita a morte. Primeiro chegou o circulo Gelimer cos seus berrando, era impoñente, viña case espido, berrando, desafiando e insultando os suevos, pouco despois, coas súas mellores vestimentas, Hermegario acompañado de seu señor e amigo, Hermerico, muito máis tranquilo e calado.

Espiuse tamén da parte de arriba e acercouse o centro do circulo xunto a Gelimer, mentres un ancián vándalo recordáballes as regras, que disporían de dous escudos e o gañador sería o que acabase coa vida do outro, Gelimer non deixaba de insultar e humillar o veterano Hermegario, - vello castrón! Arrincareiche o cranio e esta noite emborrachareime con el!-  ate ensinoulle o cu mentres os vándalos rían, o tempo Hermegario miraba calado. A sorte está botada.

Cando comezou a luita, Gelimer foise por Hermegario como un trono, era muito máis alto, polo que soltoulle varios espadazos mentres o veterano retrocedía, berraba como un cervo en celo cada vez que golpeaba o escudo do suevo. Tan forte foi un de seus impactos, que resonou en todo o val e partiu o escudo de Hermegario, os vándalos berraban e celebraban mentres Hermegario, dorido collía seu segundo e último escudo. Saíu de novo o rondo con intención de golpear con súa espada o xigante vándalo, pero este rapidamente revolveuse, neutralizouno e deulle un frote cabezazo que tirou a Hermegario o chan partindolle o nariz. Gelimer berraba como un tolo e miraba agora para Hermerico, semellaba que todo remataría pronto, os suevos tiñan agora compaixón de seu veterano compañeiro. Pero contra todo o que os homes coñecen, Hermagario co rostro cheo de sangue levantouse rapidamente, sen dar respiro a Gelimer lanzoulle seu escudo contra el, o cal sorprendido cubriuse, o tempo que lanzoulle coa esquerda un forte espadazo coa súa esquerda, que o xigante apenas puido rexeitar deixando o seu rostro o descuberto, o que aproveitou Hermegario para dar un forte puñetazo que case o tira, Gelimer entón o empurrou co seu escudo fortemente votándose a separar. A este comezoulle a caer un chorro de sangue polo seu pómulo tras o forte golpe do veterano, o cal miraba fixamente, mentres agora os suevos berraban e aclamaban a seu paladín, o tempo que Hermerico dicíalle a seu fillo, Reckila, que ese era co guerreiro que crecera, ese!

Gelimer voltou berrar como un tolo da raiba, tirou seu escudo, voltando entaboar a luita ambos so coa espada. Fortes foron os golpes, muitas as feridas, pero Gelimer parecía ter menos meia do esgotamento, polo que pouco a pouco foi acurralando a Hermegario. Foi nun espadazo rápido e forte, cando o vándalo fixo caer o veterano o chan, o cal tentou levantarse pero cando estaba de xeonllos, outro espadazo fixo que súa espada voara polo ar, entón miráronse só un segundo, Gelimer coa vitoria na man, berrou moi forte mentres levantaba súa espada, o tempo que Hermegario cerraba os ollos e lembraba aquel día, facía dezaoito anos atrás, cando seu rei, pai de Hermerico, tras unha luita similar dáballe o seu cinto, que inda portaba con orgullo, e foi cando nun rápido movemento antes de seu final, sacou seu coitelo e con Gelimer desprevido ante súa eminente vitoria, cravoullo nos testículos. O xigante retorceuse berrando ante Hermegario! o cal levantouse e coa propia espada do vándalo que inda portaba na man, cravoulla na súa gorxa, caendo o chan sobre este. Gelimer pese as feridas mortais, inda tentabase revolver con Hermegario enriba, o cal esgotado, agarrando deste, buscou coa súa man unha pedra, conseguindo collela, e comezou a golpear con esta a cabeza de Gelimer, a sangue saía polo ar, unha e outra vez, berraba e golpeaba coa pedra, ata que Gelimer deixou de moverse. Coas poucas forzas que tiña, como grande guerreiro que era, púxose en pe só, mirou a Gunderico e mostroulle a pedra chea de sangue. O rei vándalo asentiu coa cabeza e os suevos comezaron a berrar e rapidamente foron axudar o moi danado Hermegario.

Aquela mañá, nacía a lenda dun guerreiro o cal seu nome chegou os nosos días sen ser rei, Hermegario o Suevo.

“Historia basada na crónica de Gregorio de Tours segundo a Batalla dos Montes Nervasos”.

A BATALLA DE MONTECUBEIRO, ANOS 774/783, GALAICOS CONTRA O REI SILO

Montecubeiro é un deses lugares da nosa terra cun riquísimo pasado e historia, pero a día de hoxe case esquecida de todo,  pero mesmo así garda curiosidades como que é a maior parroquia do noso país galego.

É de coñecido, que nesas corredoiras e camiños entre pequenos ríos e altos prados con  lombas verdes máis suaves, existiu unha importante camiño medieval. Montecubeiro, que noutro tempo escribíase separado, como di seu nome e se ve a distancia, ten forma de “cubo” alongado dominando os regos de seus redores, e dicir, un importante paso na paisaxe que domina seu entorno. Como legado deste antigo paso, quedan dous cruceiros polos montes coñecidos como “A Corredoira Vella”, topónimo que xa nos di muito, pois recordade que corredoira é un antigo camiño principal. Ese antigo camiño pasa xusto por enriba da actual parroquia, na cal tamén existiu un mosteiro medieval dos séculos XII-XIII.

Vista de Monte Cubeiro con súa forma de "cubo"

ANTECEDENTES A BATALLA

Viaxamos no tempo cara o último cuarto do século VIII, no xoven reino cristián do norte, asentado nas Terras da antiga Gallaecia pero co centro de poder na zona Ástur oriental, nunha monarquía electiva e non herdeira, pero na que só se podía elixir para o trono o entorno directo de sangue real, nomease rei a Silo, tras a morte do anterior soberano Aurelio.

 Silo traslada a capital e corte a Pravia, no centro de Asturies moi cerca do Mar Cantábrico, e mantén a paz en todo seu reinado con o poderoso Emirato de Cordoba en Al-Andalus, o cal gobernaba seu fundador, Alberramán I, mentres que o norte, no reino dos Francos, reinaba o tamén poderoso Carlomagno.

Nos case 10 anos de reinado de Silo, pódense considerar tranquilos, sen ser por un feito que sinalan as crónicas Rotense e Sebastianense, que nos falan dunha grande rebelión dos galegos do oeste directamente contra Silo.

Non sabemos ben o motivo de tal rebelión, as crónicas non nos falan de ningún líder, nobre ou bisbarra en concreto, senón o que semella o conxunto dos galegos da zona “lucense”. O ser inda unha monarquía electiva, tal vez o bando occidental do reino non quería a Silo, ou máis posiblemente, nun mundo que comezaba a ser feudal, os señores e nobres galegos querían máis poder ou tal vez  independenza sobre o poder central asturián da corte en Pravia.

Xa a mediados do mesmo século, co rei Fruela, tamén os galegos do occidente e os vascos no orientes, se rebelaran a corte de Asturies, polo que tal vez o ver en Silo un monarca pouco activo no campo bélico, decidiran voltar levantarse en revolta.

Estátua do rei Silo en Pravia.

O CAMIÑO A BATALLA DE MONTECUBEIRO

Non sabemos tampouco en que ano do reino de Silo foi a batalla, a que sería entre 774 o 783, pero podemos facer hipóteses noutros campos. Un deles foi o camiño empregado para ir dirección a única cidade real do reino por aqueles tempos, Lugo, que parece ser tamén o lugar de reunión das tropas galegas lucenses. Temos a antiga vía romana que ía de Lugo a Lugo de Llanera, no centro da actual Asturies, que despois pasou a ser a vía principal entre Lugo e Oviedo, e despois o propio camiño de Santiago primitivo. Este camiño ía pola Fonsagrada e despois se internaba en terras dos Oscos cara Oviedo, pasando nesa zona que imos estudar por Castroverde, non por Monte Cubeiro que atopase 10 km o norte desa ruta.

Pero recordar que por eses tempos, a capital inda non era Oviedo, senón Pravía, polo que Silo tendo o Cantábrico máis preto, puido elixir unha ruta máis cómoda para súas tropas e ir pola costa ata a desembocadura do río Eu, onde despois se segues polo seu val, te leva directamente a zona do paso de Monte Cubeiro, para logo descender de forma doada cara Castroverde camiño de Lugo, a parte que máis ou menos de Lugo a Monte Cubeiro habría unha xornada de camiño. E por esta causa, vendo a deslocalización de Monte Cubeiro na ruta clásica do camiño primitivo de Lugo a Oviedo, expoñemos a hipótese que que Silo utilizase esta ruta, a cal xa existía, para someter as tropas rebeldes.

Parece evidente, que as tropas dos galegos lucenses, organizaranse dende a propia cidade de Lugo. Dende alí estarían atentos o avance das tropas de Silo, para tentar frealos no paso de Monte Cubeiro, algo típico nas batallas dese tempo Alto Medieval. Dicir que na alta planicie da antiga Montecubeiro, inda existe o topónimo de A Corredoira Vella.

Posible ruta empregada por Silo cara Lugo, pasando por Montecubeiro.

A BATALLA

“ Post Aurelii feinem Silo successit in regnum, eo quod Adosindam Adefonsi principis filiam sortitus esset coniungem. Iste cum Ismahelites pacem habuit, Populos Gallecie contra se rebellantes in monte Cupeiro bello superabit et suo imperio subiugabit.

Reg.an.VIII et decimo uitam finibit era DCCCXXI.”

Tras súa morte, Silo tomou en matrimonio a filla de Alfonso chamada Adosinda, polo que fíxose co trono. Tivo paz cos Ismaelitas. Cando Galiza se rebelou, a venceu tras o combate no Monte Cubeiro e a someteu a seu imperio.

Crónica Rotense onde menciona a batalla de Montecubeiro.

Sobre a hipótese da batalla, temos unha serie de topónimos no lugar que nos poden axudar, como a Fonte Matahomes ou o Rego dos Ósos. De seguro a luita campal deuse no alto do monte, nunha pequena semi chaira onde a cada lado comezan os desniveles para chega a ela.

Panorámica da zona alta de Montecubeiro a día de hoxe.

Sabendo da vitoria das tropas de Silo, os galaicos terían que fuxir en desbandada cara a súa vertente do este, polas lombas abaixo cara Lugo, que foi onde se puido producir a grande matanza, de aí que nesa vertente aparezan os topónimos de Fonte Matahomes e Rego dos Ósos.

Non esquecer que por aqueles, había máis matanza cando un exercito rompia formación e fuxía de forma desorganizada, que na propia luita. Os fuxidos da luita, correrían costa abaixo, posiblemente sufrindo chuvia de frechas e cargas de cabalaria, a tal punto que deixaría a día de hoxe eses dous topónimos no lugar.

A vitoria de Silo debeu ser clara, pois nas crónicas non se fala de pactos nin nada polo estilo, só desta luita armada. E posible que os líderes galegos caerían mortos ou presos na luita, pois non se fala máis da rebelión nin da entrada en Lugo de Silo. Ata supomos, que cos superviventes tal vez se chegara a algún pacto co vencedor.

Posible hipótese da batalla.

Tamén existe outra versión da batalla, na cal di que esta comezou no lugar do Campo da Matanza, no outro paso de montaña non lonxe no actual concello de Baleira. Pero nos xa estudamos tamén esta posible luita, e cal relacionamos con unha emboscada ano 795 a un exercito andalusí que saqueara parte da Galiza, a cal nos parece máis correcta, pois nesta versión se dí que a matanza chegou dende ese lugar a Montecubeiro, algo moi improbable pois a crónica nos di claramente que a luita foi no lugar que tratamos desta vez. Para ver o estudo desa batalla, pomos aquí seu enlace.

Clik A Batalla do Campo da Matanza no 795

Zona do Rego dos Ósos 

Con estes datos expostos, damos por terminada a primeira hipótese persoal desta batalla, pero a seguiremos estudando xunto con outros compañeir@s desa zona, os cales saudamos dende aquí e damos as grazas de corazón  polo aportado.

Vestigios del paso de Roma por Ponteareas

Fueron hallados en el entorno del Castro da Croa, en Ribadetea 

Este nuevo hallazgo de unos aficionados a la arqueología -que los acaba de donar al Museo de Ponteareas-, ratifica que los romanos dejaron su impronta en estas tierras del Condado. Se trata de diferentes restos encontrados 'accidentalmente' en las inmediaciones del  Castro da Croa, en Ribadetea: varios restos de 'tégulas' romanas, un elemento lítico,  y un trozo  de un 'dolium', que han pasado a formar parte de la historia de Ponteareas y que se podrán admirar en el Museo municipal junto a otros restos que se muestran en diferentes vitrinas  que evidencian la convivencia de las culturas romanas y 'castrexas'. Influencia de los romanos en la vida castreña: un 'togado' de la época galaico-romana, profusión de monedas aparecidas, heredadas de la cultura romana; restos de objetos de vidrio, un 'dolium' para transportar vino y aceite o tejados de paja, son algunos ejemplos de estas culturas. Así, el concelleiro de Cultura, Fernando Groba,  agradece que los restos encontrados hayan sido donados al Museo para que todo el mundo los pueda disfrutar, y felicita a estos  aficionados a la arqueología por este acto de responsabilidad y por contribuir a la protección de patrimonio histórico. 
    El Museo de Ponteareas abrirá de nuevo al público una vez finalizadas las obras de eficiencia energética del edificio de la Biblioteca-museo, y la reorganización de instalaciones para una visita más atractiva. Tambien se pondrn en marcha distintas iniciativas para acercar el mundo de la arqueología a los ponteareanos y vecinos en general, para promover el patrimonio histórico como parte de la identidad de un pueblo. 

ATLÁNTICO DIARIO

El chupacabras en Galicia?

Sorprendentes y extraños casos en Galicia relacionados con el supuesto ser “chupacabras”.

Cernícalo (Falco tinnunculus) na Serra do Galleiro

Tres exemplares de cernícalos vulgar na Serra do Galleiro, nas terras de Ponteareas, Mós e Pazos de Borbén.

Rutas por Galicia, de Monforte a Ponte Navea, dos Canóns do Sil as calzadas romanas.

Percorremos nesta nova viaxe e sección en coche, unha ruta moi pintoresca e chea de patrimonio milenario. Arrancamos da cidade de Monforte, collendo a estrada LU-903, dirección castro Caldelas.

Pouco a pouco a paisaxe da chaira de Lemos vai mudando por unha máis abrupta, pois nos achegamos os Canóns do Sil. Pasando a parroquia de Eirexe, no alto da Xesteda, vemos unha sinal que nos indica a esquerda “MIRADOIRO DO DUQUE”, polo cal nos desviamos camiño da aldea de Vilar de Mouros. Esta estrada atopase en mal estado, muito buratos, polo que compre ir de vagar, máis adiante veremos outro desvío, o cal debe collerse e nos leva directos a área recreativa do miradoiro.

Dende este lugar, recentemente acondicionado, podemos desfrutar dunhas das máis fermosas vistas do Canón do Sil. Na abrupta paisaxe, vemos no noso entorno, na nosa ribeira, parte dos viñedos de doado en caída libre o río, da famosa denominación Ribeira Sacra. Fronte a nos, na outra ribeira, vemos as terras de Caldelas coa propia vila no alto, a cal no fondo como horizonte, corta a liña da terra co ceo o monte de Cabeza de Manzaneda.

Baixo nos, temos o embarcadoiro de Doade, lugar onde se colle uns dos famosos “catamaráns” que navegan polos canóns do Sil ateigados de turistas.

Cruzamos o río pola pequena ponte e nos atopamos agora en terras ourensáns de Castro Caldelas, comezando a ascender a pequena serpentiforme estrada chea de curvas.

As primeiras parroquias que aparecen no primeiro altiplán ou varcia, son moi interesantes, as parroquias de A ABELEDA e ALAIS. A primeira, tivo un importantísimo mosteiro medieval, dos máis importantes da provincia no seu tempo, contan que seu abade era como un pequeno bispo. Posuíu grandes posesións ate que no 1872, o duque de Alba fíxose dona delas. A día de hoxe conserva o amplo templo románico pero en estado ruinoso.

A parroquia de Alais, emprazase nun balcón natural sobre o Sil. E moi curioso a posible citación deste lugar no “cronicón de Idacio da Lima” no século V, en pleno reino suevo. Segundo Fr. Martín Sarmiento, este é o antigo concello de Alais que o narrador e bispo da Gallaecia conta esta incrible feito:

No río Miño (Sil) a unhas cinco millas do concello de Alais, apareceron catro peixes de figura xamais vistas, con sinais consistentes en letras gregas e hebreas, e números romanos.

Este é un dos famosos textos onde o bispo Idacio, daba supostos agoiros de desgrazas que se aveciñaban.

Seguimos ascendendo ate o final da OU-903, na coñecida vila de CASTRO CALDELAS. Sitiada na antiga vía e calzada romana XVIII, que ía de Braga a Astorga, pode ter a hipótese que fose a mansión Praesidium. Aparece por primeira vez na historia escrita cos reis galegos Fernando II e Alfonso IX, este último en galego concedendo un foro o burgo medieval. O rei Alfonso XI e quen concede a vila e castelo os poderosos condes de Lemos.

Os Irmandiños destruíron parte da fortificación, pero foron logo os veciños obrigados a reconstruíla con grandes cargas fiscais sobre eles, das cales foron ceibados por o rei Carlos I no ano 1534.

Na guerra de Independencia, o xeral francés Loisón prende lume a vila, o parecer pola represalia de que gandeiros da zona, matara un batallón francés que fuxía das tropas do Marques de Romana. E por esta causa que aparece no escudo da vila unhas labaradas. Un persoeiro famoso desta vila, e O Irrio, un personaxe máscarado similar o peliqueiro típico do entroido, con súa mesma sátira e trasnadas, pero que pola contra sae no mes de setembro coa festa da virxe dos Remedios.

Agora collemos a OU 536 dirección a Pobra de Trives, estrada que no pasado era a vía romana XVIII e posteriormente foi camiño real e nacional. Envoltos nunha paisaxe máis montañosa, comezamos a subir o porto de montaña do ALTO DE CERDEIRA. Este antigo paso a 935 m de altitude, xa existía na vía romana, e proba delo eran os catro miliarios viarios que aquí se atopaban fincados, os cales foron movidos por motivos políticos e non éticos (como sempre) a área de descanso de Guístolas, que se atopa máis abaixo os pes da estrada.

Foto antiga cos miliarios inda en situ no Alto da Cerdeira.

O fondo, Cabeza de Manzaneda.

Dous destes miliarios teñen inscricións ben conservadas, un dedicado o emperador Constantino Augusto, e o outro a Flavio Claudio Juliano, sendo neste caso a única dedicación a este emperador no estado. 

Descendemos pola estrada cara o río Navea, e a moi pouca distanza a dereita vemos unha desviación para PONTE NAVEA pola estrada vella. Nos metemos nesta, que esta de forma regular conservada e moi cuberta pola vexetación, e nos leva a un miradoiro sobre a antiga aldea e ponte abandonada de Ponte Navea, pero do cal practicamente non se ve nada polo crecemento das árbores. Isto fai que a millor opción, sexa baixar por un profundo e xeitoso camiño ate a propia aldea, uns 300/400 metros de percorrido.

Entre o silenzo humano das estruturas abandonadas, e o son de fondo do río Navea que baixa de terras de Chandrexa e os pequenos paxaros cantando, impón ver a antiga ponte de orixe romana, a cal foi reconstruída en período medieval, co seu grande arco apuntalado sobre río e vexetación. Preto desta, atopouse outro miliario romano dedicado o emperador Vespiano do ano 80 d.C, xustamente na mesma data do remate da calzada romana XVIII.

Xusto o pasar a ponte, nos atopamos coa capela da Encarnación, destacando na súa portada unha Cruz de Malta, evidencia de que no pasado pertenceu a Orde militar dos cabaleiros de San Xoán de Xerusalén, tamén coñecida como Orde de Malta, os cales contan que protexían os peregrinos que por aquí pasaban camiño de Compostela. Tamén há quen di que no seu orixe foi un antigo templo romano viario.

O resto da aldea atopase en ruínas e moi marxinada, case todas as casas conservan balcóns de madeira, tan típicos do rural da montaña galega.

E neste fermoso paraxe, pero demasiado esquecido polas administracións, rematamos a ruta. Esperamos que vos goste, pois percorremos nosa meiga Terra de diferentes maneiras para admirala e mostrala, neste caso en coche, o que a fai moi asumible para todos os públicos.