Non fai tantas décadas noso entroido no rural do
Condado, seguía sendo tradicional e totalmente vinculado o resto de entroidos
tradicionais do noroeste.
Perriñas e Mudados recuperados en Ribadetea.
Os últimos en seguir a tradición de ir polas casas,
coa identidade “mudada” pedindo cartos ou ovos, foron os nenos, os cales ate
fai ben pouco inda se podía ver grupiños deles polas parroquias do Tea.
Segundo a zona, os “mudados” ou “mascarados”
cambiaban de nome ou forma de denominase, temos así na zona norte do concello
de Ponteareas, nas parroquias de Ribadetea, Padróns, Fozara, Pías e Prado, as
Perriñas ou Mudados, en Areas as Mascaritas, en Xinzo os Farrapeiros (de
farrapos), na zona de Oliveira as Pesetiñas, no sur de Salvaterra os Maruxos...
e ate en Mós, o outro lado da Serra do Galleiro, coa mesma indumentaria e rito,
os Currumiños.
A indumentaria destas mascaradas, era a mesma, como
en grande parte da Terra galega, vestirse con roupas vellas, tapar o rostro co “trapo”
ou careta, sombreiro ou pano vello na cabeza, e pau e vimbio. Desta maneira
cada individuo ía de forma estética similar os outros, pero diferentes entre si.
Tamén había tradición, dende a zona da ría de Vigo, subindo o Miño dende a
desembocadura ate o Ribeiro cando menos, de levar no medio uns “casamenteiros”
ou parexa nupcial.
O rito consistía en ir polas casas, pedindo “as
perriñas” ou “pesetiñas”, sen descubrir a identidade, inda que na época do
franquismo, tamén se daba “ovos” para despois facer unha tortilla entre a irmandade
de mascarados. Se a casa daba ese aguinaldo, normalmente se descubría a
identidade, se non daba, non, similar a un truco trato.
En caso de que quixeran destapar a identidade sen
dar nada, se daba co vimbio, e como dicían aquí os vellos, “daban duro”. Este
era o rito sobre todo dos nenos e mozos, pero, os máis maiorciñ@s e adultos, o
parecer campaban polas parroquias facendo falcatruadas e chamando a atención, aproveitando
súa identidade agochada e que ese día estaban perdoados.
Fotos dos anos 30 ou 40, nun entroido no Teleclub da parroquia de Pías, onde se pode apreciar a perfección a vestimenta tradicional. Fotos de Felix Gonzalez Lorenzo.
As
Perriñas e Mudados
Comezar por dicir, que as Perriñas ou “ir as
Perriñas” era máis ben a acción de saír buscando o aguinaldo chamando perriña,
que ben do diminutivo da moeda “perra”, que eran os 10 céntimos da antiga
peseta e saíron en circulación no 1870, o que da orixe a este nome, pero ben
seguro que a tradición era anterior. Pero os individuos que se disfrazaban para
ir a elas, eran máis coñecidos como os “Mudados”, que ben dos que “mudan súa
identidade”. Isto cando menos na parroquia de Ribadetea e redores.
A descripción dos traxes mudados para ir as perriñas
era o seguinte.
Trapo
ou careta, en tempos antigos, era moi difícil conseguir
ou facer unha careta ou máscara, polo que o máis típico era usar o trapo, que consistía
en cortar a forma dos ollos e boca nun trapo, logo algúns o pintaban e outros
non. Os máis enxeñosos, facían máscara, maioritariamente con elementos naturais
como madeira e ósos de animais.
Sombreiro
e pano, era o que normalmente levábase sobre a
cabeza, tanto o típico sombreiro de palla como o pano colorido “das vellas”.
Roupa
vella e guantes, como mencionamos antes, vestíase roupa
vella e ate remendada, así en Xinzo chamábanlle “farrapeiros”, pois muitas
veces eran farrapos remendados. Polo normal esta roupa vella pedíase a
familiares secundarios ou mesmo veciños, para que fose máis difícil saber a
identidade de quen a levaba. Era tamén
tradición que os homes foran de mulleres e viceversa. Nas mans polo normal, se
levaba luvas ou similares.
Pau
e Vimbio, ambas non podían faltar, o pau máis ben
era para intimidar, ou mesmo polos vellos camiños ou entrar nas casas
defenderse dos cans. En canto o vimbio das vimbieiras, tan usados inda a día de
hoxe para atar as viñas, pola nosa tradición vinícola no Condado e moi
abundante, era o perfecto “látego” natural.
Outras
características, unha das cousas máis fermosas que nos
quedou do substrato das Perriñas ou Mudados, foi a forma de expresión oral para
pedir o aguinaldo, que consiste en berrar “perriiiña” pero cunha voz efeminada
e sarcástica, coa función de que non descubrisen quen eras pola voz.
Outra xa a mencionamos arriba, a característica de
levar uns casamenteiros no grupo, normalmente atribuído a mozos e mozas que querían
xuntarse. Temos algún dato máis desta curiosidade na desaparecida Corrida do
Galo de Toutón (Mondariz), onde se elexía un mozo e moza, o cal se chamaban “o
rei e raíña”, facéndose procesión simulando unha voda. As Corridada do Galo
tamén facíanse no ciclo de entroido en muitas parroquias do Condado.
Perriñas e Mudados de Ribadetea convidados o Entroido do Ribairao (Chantada)
Na parroquia de Ribadetea, a AA.VV de veciños e
colaboradores, levamos dous anos recuperando esta fermosa tradición tan nosa,
noso Entroido popular e rural. Este ano a grande saída será o domingo de
entroido, o 23 de febreiro, dende o centro cultural, para de novo percorrer os
camiños e corredoiras parroquiais o berro de “periiiña”.
Animamos tamén e colaboramos, para que outras
parroquias veciñas recuperen seu Entroido tradicional xemelgo do noso (millor dito
o mesmo), rompendo así coa marxinación do folclore e cultura de noso rural.
Por último, agradecer
dende aquí a colaboración doutros entroidos da Terra para a posta en valor do
noso, como os amigos do Ribeirao (Santiago de Arriba, Chantada), os Peliqueiros
e Parrafóns de Campobecerros (Castrelo do Val) ou os Troteiros de Bande.
