martes, 22 de mayo de 2018

Camiñando pola Terra: 4 Subida o Pico Salgueirón e sendeiro histórico de Mos


Nova aventura e reportaxe de Camiñando pola Terra, desta vez nos desprazamos a terras da Louriña, concello de Mós, onde nosos invitados, Marcos Escudero, Jose Luís e Xelfo (que forman parte da organización da festa da prehistoria) nos amosaran e falaran do grande valor histórico e natural desta ruta. Por último, subiremos o Pico Salgueirón (633 m), o segundo máis alto dos concellos de Mós e Ponteareas e a propia Serra do Galleiro. Aquí comeza a aventura como se estiveses nela!

miércoles, 16 de mayo de 2018

Castros que podemos visitar no sur da provincia para coñecer a cultura galaica


Comezar cunha pequena aclaración, tan simple como que os castros era unha forma de hábitat característico da idade do ferro, e foron construídos por grande parte da antiga Europa, sobre todo no espazo que ocupou a cultura celta. Polo tanto chamarlle os castros galegos coa definición “cultura castrexa”, e un grande erro, posto que nas nosas terras habitaba un pobo recoñecido os cales seu nome eran “os Galaicos”, os nosos ancestros, polo que tal vez a definición máis correcta. facéndolle honra a eles, sería “cultura dos castros galaicos”.
Coa chegada do bo tempo primaveiral, e co verán por diante, podemos facer unha pequena listas dos castros millor conservados e escavados, para a visita e comprensión da forma de vida dos antigos galaicos. Nas nosas terras dende o Morrazo, até o Baixo Miño pasando polo interior do Condado-Paradanta, habitou unha tribo galaica chamados os “Grovios”, os cales nos deixaron estas xoias arqueolóxicas que van dende tempos tan remotos como VIII a.C o V d. C.
Mencionaremos primeiro un moi coñecido, en terras do Tea no corazón do Condado, o Castro de Troña. Elevado sobre o val do Tea no concello de Ponteareas, este asentamento fortificado que de seguro controlaba unha importante ruta comercial, foi habitado un amplo período histórico, que vai dende o VII a.C o II d.C, e dicir uns 800 anos de historia ocupado. Grazas a isto, podemos observar nos seus vellos muros e vivendas reconstruídas, diferentes estilos de construcións que foron evolucionando o tempo que o facía a propia cultura galaica, dende o mais antigo, ate os barrios familiares máis innovadores dos castros. Tamén destaca o famoso petroglifo da serpe na acrópole ou croa.
A citania do monte Santa Tegra, ocupaba un impoñente monte sobre a desembocadura do pai dos ríos galegos, o Miño, no concello da Guardia, e non e só un símbolo dos castros galegos, senón de nosa cultura galaica e celta en si. Dicir que este castro, non sería unha simple aldea fortificada, senón unha auténtica cidade da época, a maior coñecida en terra galega con 20 Ha (20 campos de fútbol), onde puideron vivir preto de 5000 habitantes, os cales xa tiñan desaugues, prazas e rúas principais. Santa Tegra como citania, gozou dun grande esplendor entre dos séculos I a.C o II d.C, no proceso de romanización, posto que seu enclave estratéxico, controlando a entrada as Rías Baixas e a desembocadura do río Miño (por aquela navegable). Visitar este lugar, a parte das impresionantes vistas e paisaxes, e un auténtico viaxe no Tempo.
Outro castro que na liña costeira, era o O monte do Castro de Vigo, o único restaurado en parte no centro dunha grande cidade. Antigamente chamado Ferroso ou Terroso, era tal vez o máis importante da ría, o cal máis que un poboado tamén puido ser unha auténtica cidade galaica pero sen chegar o tamaño de Tegra, con desaugues e rúas principais. Comezou a habitarse tamén nun período antigo, entorno o VI a.C, durando seu esplendor ate o II d.C, tendo unha grande importanza marítima. A día de hoxe conta cun pequeno sector escavado e restaurado, formando parte dun grande parque botánico no corazón da cidade olívica, a cal non se pode entender sen o Monte do Castro.
Seguindo montes emblemáticos, citaremos agora o Monte Aloia, unha montana resáltante sobre a cidade de Tui que vixía o val do río Miño, na cal nunha de súas vertentes atopase o castro do Monte dos Cubos. Este xacemento, en grande parte escavado, de seguro era un vixiador o paso do Miño dende tempos inmemoriais, estando datado do II a.C o III d.C. Atopase dentro do Parque Natural do Monte Aloia, polo que na súa visita se pode aproveitar o día de forma moi produtiva.
Por último falaremos dun castro emprazado nun lugar fermoso e incrible, que mesmo parece facer barreira entre o noso mundo e o dos deuses. Situado no extremo occidental da península do Morrazo, coas illas Cies e Ons na súa fronte, asentase o Castro do Facho de Donón. Este espectacular emprazamento sobre a brava Costa da Vela, tivo varios moradores o longo da súa historia, pero tal vez o que máis pegada e legado deixou, foi a reconstrución dun novo castro-santuario no século III d.C sobre outro anterior, o cal e considerado o maior lugar de peregrinación pagán da Península Ibérica antiga, mostra delo son as 174 aras atopadas adicadas o deus local chamado “Bero Breus”, que recorda muito a “Breogán” (isto e anotación persoal). Son muitos os cales aseguran que existe unha maxia no lugar, onde se pode ver morrer o sol na mar coas illas de testemuñas. No castro pódese contemplar unhas 50 vivendas escavadas, reflexo de aquel esplendor que tivo o monte en tempos de antigos.
Outros castros que recentemente foron obxecto de escavacións e estudo, e esperemos que sigan adiante e podelos nomear en futuros artigos, son o Faro de Budiño (Salceda), A Cabeciña (Oia) ou o Monte Alegre (Moaña). Pola contra, outros que no seu día foron escavados, a día de hoxe atópanse en total abandono e marxinación, como o de Torroso (Mos) ou Altamira (As Neves). Esperamos que as institucións volten a valorar a súa importanza, posto que non há máis riqueza que aqueles que coñecen seu pasado, para poder coñecerse e valorarse así mesmos no presente.
Publicado para Comarcas na Rede o 11 de maio do 2018

domingo, 6 de mayo de 2018

Ruta de sendeirismo as Grobas, aldea deshabitada na Serra do Candán

Son recordos, aqueles prósperos anos onde no corazón da Serra no Candán, alborotaba a tranquilidade coa súa mina de estaño, xunto coa venta de carbón vexetal de carballo, a pequena aldea das Grobas e seus veciños, que gozaba dunha de grande vida e ruído. Seu muíño, traballaba a reo no río que leva seu nome, das Groba, onde se xunta con varios brazos no lugar, nunha fermosa ribeira empedrada.

Inda que son terras pertencentes o concello de Forcarei, realmente as Grobas e un antigo recordo dun núcleo rural no Candán, pero foi esa situación tan remota, a que fixo seu abandono, pois a esta nunca chegou ningunha estrada nin a luz eléctrica, sendo abandoada seus últimos moradores no ano 1969.

A día de hoxe, os seus solitarios restos, son un pequeno recuncho, onde o visitante e camiñante, busca a desconexión e tranquilidade. No lugar habilitouse unha vivenda como refuxio, que luce unha rechamante bandeira amarela.
Nesta ruta, imos improvisar un percorrido circular polos carreiros do lugar, duns case 12 km e catro horas e corenta minutos con paradas, incluído o almorzo nas Grobas. Arrancamos da aldea de Ameixedo, pertencente a parroquia de Zobra no concello de Lalín, seguindo un pequeno carreiro que sae da aldea e pouco a pouco entra no pechado val do río das Grobas. Unha vez chegado a un alto, chamado Porto do Frade, xunto a unha torreta de corrente, comeza un forte desnivel ate un rego afluínte do río principal, neste forte descenso, aconsellamos facelo de vagar e estremando precaucións. Unha vez cruzado o pequeno rego, o cruzamos por un pequeno paso de rochas, e seguimos outro carreiro dende o cal se poden ver o fondo do val. os restos das antigas vivendas das Grobas.
Aldea de Ameixedo.

Xa preto desta, podemos ver os antigos socalcos entre unha grande carballeira, até chegar a unha fermosa paraxe, cos restos dun muíño incluído, onde se pode cruzar o río por unha ampla ponte. Unha vez cruzada a ponte, nos atopamos nos restos da antiga aldea, cos muros das antigas vivendas como xigantes semi-cubertas pola vexetación nun lugar inhóspito. Na parte máis alta, atopase a vivenda que a día de hoxe e refuxio, o cal ten sobre o tellado unha bandeira amarela. Debaixo deste, un fermoso espazo o lado do río cunha pequena ponte, onde se improvisou uns fermosos bancos con troncos para lecer a sombra, onde almorzamos.
 
Saímos das Grobas pola ruta máis clásica, o carreiro empedrado antigo que leva a aldea de Bustelos, a máis transitada. Este sendeiro discorre por a outra beira do camiño de ida, polo lugar do canón chamado a Costa, tendo unha suave pendente ascendente, cunha grande caída cara o río fora do camiño, polo que tamén recomendamos precaución.
Unha vez discorrido este fermoso tramo, duns 4 km, chegamos a un grande cruce moi próximo a aldea de Bustelos, no tal vez punto máis alto do percorrido a uns 700 m de altitude, cunhas marabillosas vistas sobre o entorno. Dende este punto alto, voltamos a descender por un amplo camiño en zig-zag cara o río, este camiño esta sinalizado como unha PR-G (sendeiro de pequeno percorrido galego), polo que só há que seguir as sinais e marcas. 
O chegar o río, chegamos a unha das zonas máis belas da ruta a parte das Grobas, pois no lugar de cruce do río, que ben sendo unha pedra pousada sobre outras dúas, poderiámolo chamar un “recuncho máxico”. Os verdes e antigos carballos cheos de musgos, o ruxir das augas do río xunto outro regato que se mestura no lugar, e os restos dun muíño cun camiño empedrado, recorda os vellos contos da infanza.
Seguindo o camiño empedrado, que no pasado levaba os muíños, ascenderemos ate chagar a aldea de Ameixido de onde partimos, rematando a fermosa e xeitosa ruta circular. 
Tipo de Ruta: circular.
Lonxitude: 11,75 Km
Duración: 4 horas e 40 minutos.
Dificultade: Media.
Sinalizada: Por etapas.
Valoración: de interese etnográfico e paisaxístico, un 9.





jueves, 26 de abril de 2018

Éxito de concursantes na XIV edición da Festa da Tortilla en Ribadetea


O pasado 22 de abril celebrouse cunha grande afluencia no centro cultural de Ribadetea, a XIV Festa da Tortilla, no día do patrón da parroquia, San Xurxo, organizada pola asociación veciñal.

O evento gastronómico estivo acompañado de outras actividades, como unha exposición do patrimonio relixioso e amenizada polo grupo de folk Naiama. Nesta XIV edición participaron no concurso de tortillas un total de 68 participantes, cunha grande asistencia de público, tal vez a maior nestes catorce anos de Festa da Tortilla.

A gañadora deste ano, foi Uxía Gómez, quedando segunda a de Manuel Álvarez (Mae) e terceira a de  María de los Ángeles de Alxén. Nas tortillas innovadoras, o gañador foi Javier González, veciño natural da Rioxa que fixo unha tortilla o estilo de súa terra. Por último entre todas as participantes sorteou un novo premio, chamado cariñosamente “dos desconsolados”, sendo a afortunada Noelia Lorenzo. O xurado destacou o bo nivel gastronómico dos participantes.

Na entrega de premios estiveron presentes o alcalde, Xosé Represas, a tenente alcaldesa Chus Garrote e a concelleira Vanesa Seone. O remate da entrega, como todos os anos, os asistentes puideron degustar as tortillas dos participantes totalmente de balde.

Dende a asociación veciñal organizadora, se agradece os participantes e asistentes, así como os colaboradores e patrocinadores.

1º Premio e gañadora
2º Premio 
3º Premio
 Gañadora das innovadoras

 

viernes, 13 de abril de 2018

O nubeiro, mitoloxía galega


Ultreia!! Documental Camino de Santiago invernal, Burgos-Fisterra, (Enero 2018)

Camino de Santiago realizado en el mes de enero, desde Burgos a Fisterra, en unas fechas donde no hay mucho transito y parte de los albergues están cerrados, a esto sumar el duro clima, la soledad de hacerlo solo y como no, tambien los buenos momentos, las grandes personas que conoces y la solidariedad entre peregrinos, toda una aventura.

martes, 3 de abril de 2018

Relatos atlantes: A ARRIBADA DE KOSSOBREO, REI DOS OESTROMINIOS


No mundo gobernado polos humáns, na terra onde o deus Sol se pon por última vez, onde habitan os Oestrominios, reinaba un forte clan fundado polo grande rei Maël.
Descendente directo de sangue dese clan, era Kossobreo, terceiro irmá do rei Bregón o grosso. Era un poderoso caudillo e guerreiro, recoñecido e temido en todo o reino, pero sempre a sombra de seu irmá maior e soberano, súas terras estaban aló onde remata o mundo, onde dende un alto monte vixiaba.


Tan forme espertou, o primeiro que fixo foi convocar seu chaman, xa que non facía nada, nin na guerra, sen que antes este consultara os deuses. O chaman chamábase Kelt dos ósos, e escoitado o soño do seu señor, botou seus ósos, os cales se contaba que eran de súa propia avoa, para ver o augurio do soño. Segundo a interpretación de Kelt, dixo que o soño era certo, que existían esas Illas máis ala das terras que coñecían.

Kossobreo non só pensou, preparou unha pequena flota de tres barcos, recrutou un pequeno grupo de fortes guerreiros onde se atopaba seu propio irmá menor, Artaim o novo, e seu irmá de lei, Milt o desafortunado. Embarcaron e arribaron cara un destiño incerto nos mares sen dicir nada a seu irmá o rei. 


No quinto día sufriron unha grande treboada, onde muitos morreron, incluído Milt, de aí seu pseudónimo o desafortunado, que encabezaba un barco. Kelt dos ósos, mirou un mal augurio en tirar os corpos o mar, pois súa misión era encontrar terra, polo que deberían ser enterrados nesta para cumprir seu propósito cos deuses. Kossobreo, que nunca se despegaba de seu chaman, obedeceu, e levaron consigo os mortos dirección o camiño do solpor.

O sétimo día, avistaron unha verde terra, con costas pedrosas e montanosas. Penetraron nunha ampla baía, que pasaría a ser coñecida como a Baía de Kossobreo, e nun illote de area que se atopaba no centro, montaron un campamento provisional. Kelt dos ósos dixo que para non molestar os deuses, debíase enterrar e dar culto primeiro os caídos na travesía, polo que Kossobreo mandou ir a terra, traer laxas de pedras e construír unha grande anta para darlle culto e honra os caídos, polo que pasaría a ser coñecido o illote como o Santuario da Arribada.

Pouco a pouco comezaron a entrar e explorar as terras, viron como máis no interior, había un grande monte de carballos cun manancial de auga boa. Así Kossobreo decidiu montar un campamento en terra, pero Kelt alertoulle da presenza de poderosas enerxías no lugar, polo que deixou os barcos en retagarda, no illote o cargo duns homes, por se tiñan que fuxir. A caza abundaba, porcos bravos, corzos e coellos, pero polo de agora inda non había rastro de cabalos. Vendo a tranquilidade do lugar, Kossobreo decidiu facer unha grande expedición o interior.

Mentres os atlantes, que inda choraban a Kerua espada de luz, pronto se decataron desa estrana visita, polo que os observaban. Nun principio non os vían como unha ameaza, pero pronto, cando estes comezaron a montar o campamento en terra, a talar árbores e cazar sen control, o seu presentimento mudou. Moi debilitados por súa luita contra Kelcebú o mouro, un atlante menor, chamado Tuatha o lostrego, decidiu que era hora de actuar. 

Kossobreo e seus curtidos homes camiñaron un día enteiro, eran vinte sete, e contra o fin do día, os primeiros do grupo viron nun prado o lonxe, as siluetas similares a uns cabalos, polo que correron tras destes, para ver de repente o lonxe, un grande outeiro verde con algo que sobresaia no cumio, como un corno en pedra. Entón antes da caída da noite achegáronse a este.

Cando chegaron o pequeno cumio, quedaron abraiados, sobre este había un xigante menhir, coa altura de seis homes, grande con antiquísimos símbolos tallados. A maioría pensaron que era unha obra dos deuses, que estaban na terra dos propios deuses, polo que algúns prostráronse ante o menhir. O propio Kossobreo nun principio pensou o mesmo, quen senón podería levantar semellante pedra sen rompela e esculpila? Pero Kelt dos ósos, pronto díxolles que seus ósos dicíanlle outra cousa, que quen fixeron iso, non eran os deuses, cando menos seus deuses, pero si seres moi poderosos.
Decidiron montar un pequeno campamento no lugar para pasar a noite, pero na metade desta, todos espertaron, escoitábase o redor deles como susurros que os penetraban, como o son das serpes, ptssss, ptssss... o mesmo tempo que unha especie de fala que parecía vir de outro mundo. Aterrados algúns guerreiros, berraban quen estaba aí fora na escuridade. Nisto escoitouse de forma alarmante un guerreiro chamar; Señor!! Señor!! Mire xunto o menhir!!

Kossobreo e o resto entón viraron cara o menhir, e co resplandor do lume das chasqueiras xunto a sombra deste, distinguíase tres formas como de homes, pero xigantes. Os guerreiros estaban arrepiábanse pero non perdían a compostura, algúns seguían pensando que eran deuses, pero entón Kossobreo cunha valentía que non parecía dos homes, xunto a Kelt dos ósos, que o invadía a curiosidade,  sacou súa espada de antenas en bronce e acercouse a eles. Cando estaban na fronte destes, de súpeto as tres sombras se iluminaron dunha cor verdosa, asustando todos os guerreiros, sen ser o caudillo e seu chaman que os miraban abraiados. Estes estranos seres nun principio non parecían realmente hostís, senón que semellaba que querían comunicarse, e a través da mente, comezaron a facelo con Kelt dos ósos, o cal mandou a seu señor gardar a espada, e que escoitara o que estábanlle dicindo, o cal sorprendera a todos.


PARTE I, CONTINUARA...