lunes, 22 de mayo de 2017

Toponimia e micro-toponimia do Condado

Publicado anteriormente no blogue Ponteareas Historia Viva o mercores, 21 de outubro do 2015
http://ponteareashistoriaviva.blogspot.com.es/2015/10/toponimia-e-micro-toponimia-do-condado.html

Nova sección do blogue dedicado a toponimia ou nomes do lugar tanto maior, como nomes de parroquias ou barrios como menor, como poden ser zonas de cultivo, lindes ou sitios concretos.
Recordar que a toponimia e unha gran pista para procurar patrimonio ou mesmo a historia dun lugar.

Comezamos esta sección co lugar da Croa, no barrio da Barxela na Parroquia de Ribadetea (Ponteareas), onde a partir da nome do Castro que ali existiu sairon o seu redor outros pequenos nomes de lugar ou topónimos.

                                                              RIBADETEA
TOPONIMIA MAIOR                         A BARXELA
                                                              A CROA OU MONTES DA CROA

                                                              GELAS
                                                              MUÍÑO DO RÍO
                                                              POZO OU REMUÍÑO
                                                                   DOS MOUROS
                                                              COROA, COUTO OU
TOPONIMIA MENOR                          CASTRO DA CROA
                                                              RÍO DA CROA
                                                              ILLA DA CROA
                                                              OS PASOS
                                                              MUÍÑOS DA CROA
                                                              CADAVÁS DE ARRIBA
                                                              CAMPO DA BARXELA

O lugar da Croa se atopa no extenso barrio da Barxela na parroquia de Ribadetea. Esta na ribeira do Río Tea e naceu de seguro grazas a mineiría romana, tendo restos dunha mina romana da cal non se conserva topónimo coñecido e un castro vinculada a esta, o castro da Croa.

TOPONIMIA MAIOR

RIBADETEA: Vén de "Ribeira do Tea" de forma abreviada, pois esta parroquia extendese pola marxe do río Tea.

A BARXELA: Nome que vén de Barcia ou Barciela, que son zonas cultivables preto do río. Neste caso o topónimo coincide co lugar perfectamente, á parte A Barxela e o barrio máis extenso e chan de Ribadetea. 

MONTES DA CROA: A Croa e un topónimo céltico que significa "acrópole" ou zona elevada fortificada, neste caso en referencia o asentamento castrexo que temos no lugar. O de montes vén en referencia os montes que rodean este xacemento antigo.

TOPONIMIA MENOR

COROA, COUTO OU CASTRO DA CROA: Os tres nomes refirense o mesmo lugar, os restos do asentamento castrexo da Croa. Esta elevación artificial sobre o terreo en forma defensiva atopase a 40 m sobre o nivel do mar, baixo ela esconde un castro aterrado. Destaca o topónimo "Coroa", pois ten unha planta característica dos asentamentos mineiros onde destaca súa abrupta estructura e alteracións de defensa, estando na parte central a elevación onde viviría a poboación do asentamento, a cal o redor desta meseta circular existiría unha muralla da cal há algúns restos que faría forma de "coroa" a esta parte alta.
Alteracións no terreo en forma de parapetos e elevacións no Castro da Croa.

GELAS: Difícil topónimo, pode ter orixe céltico ou xermano pola raíz GE. E moi probable que pola preto que se atopa o castro da Croa que tamén teña de raíz céltica. Na outra beira do río, na parroquia de Prado se chama "Portagelas".
Entorno da zona de Gelas

O MUÍÑO DO RÍO: Tamén coñecido como "muíño de Gelas" por atoparse nese lugar. O topónimo ben claramente do muíño que atopase a día de hoxe en ruinas na beira do río Tea. Dicir por curiosidade que este muíño tiña cinco moas na mesma estrutura. 

POZO OU REMUÍÑO DOS MOUROS: Curioso lugar no río alterado artificialmente que parece ser que foi no seu tempo o embarcadeiro do castro. Ten forma de pequeno "golfo" no río, polo que coa presión da corrente o caude entra neste e xira facendo un remuíño, súas augas no centro son moi escuras, como ben nos dín os dous topónimos. Conserva lendas dos "mouros" e esta o pe do castro.

RÍO DA CROA: Lugar onde se atopa a praia fluvial da Croa no Tea.

ILLA DA CROA: Illa situada na praia fluvial da Croa no Tea.

MUÍÑOS DA CROA: Sen saír da mesma zona do Río da Croa, atopanse as ruinas dos muíños que alí había.
Ruinas dos muíños da Croa

OS PASOS: Pasos ou poldras antigas que cruzan o Tea e unen a parroquia de Ribadetea coa de Prado. Tratase de pedras chantadas no río nunha zona moi pouco funda.

CADAVÁS DE ARRIBA: (Tamén existe Cadavás de Abaixo) este nome ben de cadavo, que son terras queimadas para o terreo.

CAMPO DA BARXELA: Lugar onde se atopa o campo de fútbol de Ribadetea. Unha curiosidade e que este foi feito sobre o que parece ser a "zona de explotación" ou "embalsamento" do que foron as minas romanas da Croa. E un terreo moi barroso con pouca drenaxe e chea de seixos ou croios de río.

miércoles, 17 de mayo de 2017

I Andaina os Castros da Cividá. Fozara.

Moi boa iniciativa da asociación cultural de Fozara, Ponteareas, onde mesturando ruta, natureza e historia, pon en valor seu patrimonio histórico e natural. 

 Moi agradecido de que contaran e puidera participar nesta actividade apta dende avós a netos, a visita o emblemático castro da Cividá de Caneiro e seu rico entorno.

Primeiro fíxose unha pequena introdución no centro cultural parroquial do que íamos visitar, para que ninguén sentirase estrano logo en situ. Así xunto a Serxio, explicamos o que foi a cultura castrexa Galaica, esta cultura no Val do Tea e a Cividá de Caneiro en si e seus estudos e campañas arqueolóxicas que nela se realizaron, todo isto se pode ver aquí en vídeo máis abaixo.
Despois arrancamos coa ruta a visitar os lugares mencionados na palestra de introdución, a participación foi moi boa, cerca dun cento de persoas de toda a bisbarra, onde para os máis cativos tiñan que reencher un mapa iterativo da ruta cos sitios visitados.
Primeiro pasando polos parapetos do castro, visitamos os restos da antiga igrexa de Fozara, que estaba os pes do castro na cara oeste, da cal só quedan a base dos muros, recheos do atrio como sempre orientado a posta de sol, o oeste. Despois nos diriximos a capela de San Xoán e seu cruceiro, con súas espectaculares vistas sobre o val do Borbén e o outro lado a serra do Galleiro.

Deixamos atrás a capela e descendemos o val do río Borbén, afluente do Tea que nace en terras de Pazos de Borbén e fai un magnifico val entre o Galleiro e montes da Pedraquitiña. Xa na ribeira do río, visitamos a Ponte Maceira co linde coa parroquia de Padróns, o cal pode ter un orixe de época ata romana, en aquel val do Tea cheio explotacións mineiras auríferas fai entre 2000 e 1500 anos. Súa arquitectura e totalmente popular, moi similar a próxima Ponte de Lantón na parroquia de Ribadetea. 
Seguimos por un carreiro o curso do Borbén até case súa desembocadura no Tea, onde antes cruzando por unha pasarela de formigón sobre o río, onde visitamos dous muíños, do cal un tiña a vivenda incluída na parte de arriba dun muíño.



Retornamos por outro carreiro cara o noreste, camiño o castro, onde chegados o lugar subimos a súa Croa. A Cividá de Caneiro, sufriu unha masiva destrución por extraer arcilla para unha cerámica en Ribadetea, o cal partiu o castro case en dous, deixando un grande corte no terreo duns 40 metros de altitude, do cal na parte alta pódese ver restos de muros de vivendas.

Cunha nova explicación dos estudos e campañas arqueolóxicas que se realizaron no castro, seu folclore e o que se atopou nel, finalizamos a ruta con o Castro de Troña véndonos de fronte e voltamos o centro cultural de Fozara, onde súa asociación nos tiña preparada unha merenda.

Agradecer o grande e bo traballo da Asociación do centro cultural de Fozara, por esta productiva iniciativa e posta en valor da nosa etnografía no Condado.  

VIDEOS INTRODUCIÓN



domingo, 7 de mayo de 2017

Actuación para a xuntanza de Carrileiros Foula, Ourense

Un pracer por segundo ano que o colectivo ferroviario ourensán Carrieiros Foula, nos chamara para un novo ritual da queimada. Fotos da actución da Noite dos Tempos co guerreiro Kadroloico e o Meigo do Tea.











miércoles, 3 de mayo de 2017

A Vettonia, Castro-Santuario de Ulaca (II PArte

Visita a terra abulenses para coñecer millor as antigas terras do pobo Vetton. II Parte coa visita o castro e santuario de Ulaca, en Solosancho (Avila)

miércoles, 26 de abril de 2017

Ruta interactiva o castro da Cividade de Caneiro

A asociación cultural da parroquia de Fozara (Ponteareas) organiza unha pequena andaina visitando e dando unha pequena charla nun dos castros máis coñecidos do val do Tea, A Cidade de Caqneiro. Eu colaboro e participo, se queres acudir a ruta sairá as 17:30 dende o centro cultural de Fozara. 

Dende aquí dar as grazas por invitarme a colaborar e como non, dar ánimos e sorte os membros do centro cultural de Fozara pola boa iniciativa, o patrimonio e a historia e noso legado e ben de tod@s, polo que lembralo e polo de novo en valor xunto coa memoria de nosa terra, e ben de agradecer.

domingo, 23 de abril de 2017

Triste incendio no Courel, abril 2017

Estando de ruta polos monte do Courel nos atopamos esta trista escena, un lume de grandes dimensións na vertente este do monte Pía Paxaro

miércoles, 19 de abril de 2017

A Vettonia, Castro Mesa de Miranda (I Parte)

Visita a terra abulenses para coñecer millor as antigas terras do pobo Vetton. I Parte coa visita o castro de Mesa de Miranda, en Chamartín (Avila)

martes, 28 de marzo de 2017

A chegada da primaveira, nos deixas as estampas máis invernais do sur da terra Galaica

Inda que o ciclo primaveiral entrou na nosa terra, neste momento estamos vendo as estampas máis invernais no sur da terra galaica. Debaixo, no norte de Portugal fotos da Serra da Penedae e parte de seus encantos cubertos pola neve.


Nesta foto, dende o monte da Picaraña en Ponteareas, vista o fondo da Serra da Peneda nevada.
Por último vista da Serra do Faro de Avión nestes días, os montes máis altos da provincia de Pontevedra.

jueves, 16 de marzo de 2017

Co fin do entroido, nace a primaveira

Co fin do Entroido comeza a explosión da nai terra co crecemento do Sol, o desfile da natureza, a primaveira. Con estas fotos pódese ver a conexión entre ambos, o Entroido tradicional e unha festividade ancestral do calendario que pode representar o fin do inverno, por iso o escribo con maiúscula Entroido, Entrudo ou Antroido. No ciclo invernal, cos seus demos estaba todo esta morto, ata os días e o propio Sol, polo que celebrase a chegada definitiva do crecemento solar, onde o mundo revive e sobre todo o campo.

Todo comeza a partir do renacemento do Sol ou solsticio de inverno, o 21 de decembro, pasado o 24 posteriormente, onde comezan os primeiros rituais da festividade do Entroido, saen xa a inicios de xaneiro por exemplo os primeiros folións ou danzas ou ranchos de reis, os cales cos seus sons e danzas sinalan o crecemento solar e son previa a grande festividade.

Mirade as cores, a simbolización e ritual da representación deses seres do Entroido, pisando os campos para fertilizalos, seu sarcasmos e satírica dos demos e forzas invernais que marchan e dan seus últimos golpes, a chegada dos banquetes e abundanza... As fotos dos entroidos son sacadas do Ribeirao, de Cobres, Viana e Laza. Benvida primaveira!

Ritual no Entroido do Ribeirao (Chantada) de fertilizar as terras co paso do "volante" co seu cabezón de 40 kg chamado "pucho". Xustamente estamos no ciclo de voltar labrar as terras e fertilizalas.

lunes, 6 de marzo de 2017

Resumo de actividades que realizamos este pasado 2016 a AA.VV de Ribadetea

XII Festa gastronómica da Tortilla e actividades




Corpus Christi Ribadetea 2016




I Roteiro Irmandade Mos-Ponteareas pola mámoa do Salgueirón




I Eco-Feirón Saudable Ribadetea




Recollida de alimentos e roupa para Siria



Exposición de Centros Culturais 2016 na Praza Maior


Obras fosa séptica no Centro Cultural


Notas de prensa varios

Vídeos